آسان‌تر و موفقيّت‌آميزتر است . مگذار مثل پدرت پير شوى كه يا در جا زنى و يا به عقب برگردى ، و اين محتاج به مراقبه و محاسبه است . اگر با انگيزهء الهى مُلك جنّ و انس كسى را باشد ، بلكه اگر به دست آورد ، عارف باللَّه و زاهد در دنيا است . و اگر انگيزه نفسانى و شيطانى باشد هر چه به دست آورد ، اگرچه يك تسبيح باشد ، به همان اندازه از خداوند تعالى دور است و فاصله گرفته . پسرم ! سورهء مباركهء حشر را مطالعه كن كه گنجينه‌هايى از معارف و تربيت در آن است و ارزش دارد كه انسان يك عمر در آنها تفكر كند و از آنها به مدد الهى توشه‌ها بردارد ، خصوصاً آيات اواخر آن از آن‌جا كه فرمايد : يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَ لْتَنْظُرْ نَفْسٌ ما قَدَّمَتْ لِغَدٍ وَ اتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِما تَعْمَلُونَ « 1 » تا آخر سوره . در همين آيهء كوچك لفظاً ، و بسيار بزرگ معناً ، احتمالاتى است سازنده ، هوشيار دهنده كه به بعض آنها اشاره مىشود : 1 - مىتواند خطاب به كسانى باشد كه اول مرتبهء ايمان را دارند مثل ايمان عامّه . در اين احتمال ، امرِ به تقوا ، امرِ به اولين مراتب آن است كه تقواى عامّه است و آن پرهيز از مخالفت احكام ظاهرى الهى است و مربوط به اعمال قالبى « 2 » است . به اين احتمال ، جملهء وَ لْتَنْظُرْ نَفْسٌ ما قَدَّمَتْ لِغَدٍ تحذير از پيامدهاى اعمال ما است و شاهد است بر آن‌كه آنچه عمل مىكنيم خود آنها به صورت مناسب در نشئهء ديگر وارد مىشوند و به ما خواهند رسيد و آيات « 3 » و

--> ( 1 ) - « اى آنان كه ايمان آورديد ، از خدا پروا كنيد ، و هر كس بنگرد براى فرداى قيامت چه‌پيش فرستاده و تقواى خدا پيشه سازيد ، خدا بدان‌چه انجام مىدهيد آگاه است » . ( الحشر ( 59 ) : 18 ) ( 2 ) - « كارهاى اعضا و جوارح انسان » . ( 3 ) - مثل آيات 7 - 8 سورهء زلزال و آيهء 49 سورهء كهف .